Tdab

Tetanos : Clostridium tetani’ nin etken olduğu, kaslarda ağrılı ve şiddetli kasılmalara, çenenin kilitlenmesine, yutma ve nefes almada güçlüğe neden olan olgu fatalite hızı yüksek bir infeksiyon hastalığıdır.

Difteri : Corynebacterium diphteria bakterisinin boğaz, burun, göz ve deriye yerleşmesiyle ortaya çıkan özellikle 15 yaşından küçük çocukları etkileyen, solunum güçlüğü, kalp yetmezliği ve felç gibi ağır tablolara yol açan; tedavi edilmezse ölümle sonuçlanabilen bir infeksiyondur. 

Boğmaca : Küçük çocuklar ve infantlarda daha ağır seyretmekle birlikte tüm yaş gruplarını etkileyebilen Bordatella pertussis bakterisinin neden olduğu şiddetli ve kontrol edilemeyen öksürük nöbetleriyle karakterize bir tablodur. Nefes almayı, beslenmeyi ve sıvı alımını zorlaştırabilir; zatürre, nöbet, beyin hasarı ve ölüm gibi ciddi komplikasyonlara neden olabilir.

Bu üç önemli hastalığa karşı uzun zamandır güvenle kullanılmakta olan aşılar geliştirilmiştir. Bu aşılar yaş durumuna, bağışıklık ihtiyacına göre ikili veya üçlü aşılar şeklinde geliştirilmiş ve bu şekilde uygulanmakta olan aşılardır.

Bu aşı; Tetanos, azaltılmış difteri toksoidi ve azaltılmış aselüler boğmaca antijenleri içeren inaktif aşıdır. Tdab aşısı dünyada ilk defa 1999 yılında, Türkiye‘de ise 2013 yılında ruhsat almıştır.

-4 yaş ve üzeri kişilerde tetanos difteri ve boğmacanın önlenmesinde endikedir. Her üç hastalık tablosunda da ömür boyu kalıcı bağışıklık sağlanamaması nedeniyle hastalıkları geçirmiş olan kişilere de aşılama önerilmektedir.

-Gebelikte bu aşı özellikle maternal immünizasyon ile erken bebeklik döneminde boğmacaya karşı pasif koruma için endikedir. Gebelikte Tdap aşısı ile bağışıklama CDC tarafından 2011 yılından, DSÖ tarafından ise 2015 yılından itibaren önerilmektedir.

7 yaş ve üzeri olup DTaB/DT serisini tamamlamamış çocuklar: Seriye Tdab ile başlanabilir veya tamamlanabilir.

11–12 yaş çocuklar: 1 doz Tdap (rutin rapel).

Yetişkinler:

• Aşısızlar: 3 dozluk primer aşılama (1 doz Tdab, 4 hafta sonra Td veya Tdab, 6-12 ay sonra Td veya Tdab)
• Eksik aşılı olanlar: Eksik dozlar uygulanır.
• Primer seriyi tamamlamış erişkinler: Erişkin hayatta en az 1 doz Tdab ve her 10 yılda bir rapel (Td veya Tdab)
• Gebeler: Tdab aşısı her gebelikte yapılmalıdır

Yenidoğanlar, boğmaca infeksiyonuna bağlı gelişebilecek yaşamı tehdit eden komplikasyonlar açısından en yüksek risk grubunu oluşturmaktadır. Bu grupta boğmacayı önlemenin en etkili yolu, gebelik dönemindeki bağışıklamadır. Gebelikte bağışıklama sonucunda oluşan antikorlar, transplasental geçiş yoluyla fetüse aktarılır.

Böylece “pencere dönemi”ndeki bağışıklık boşluğunu kapatır.

Tdab aşısının her gebelikte uygulanması önerilmektedir. Gebelerde Tdap aşılama zamanları için ülkeler arasında farklı öneriler mevcuttur. Bu farklılıklar, maternal güvenlilik verileri ve antikor geçiş kinetiği ile birlikte erken doğum olasılığı arasındaki dengenin gözetilmesinden kaynaklanmaktadır. Belirli ülkelerde Tdap bağışıklama öneriler aşağıda sunulmuştur.

• Amerika Birleşik Devletleri’nde Centers for Disease Control and Prevention (CDC), her gebelikte bir doz Tdap uygulanmasını önermekte ve aşılamanın tercihen 27–36. gebelik haftaları arasında yapılmasını tavsiye etmektedir.

• Kanada’da National Advisory Committee on Immunization (NACI), aşının 13. gebelik haftasından doğuma kadar herhangi bir zamanda uygulanabileceğini belirtmekle birlikte, ideal zaman aralığını 27–32. haftalar olarak tanımlamaktadır. Buna karşılık Society of Obstetricians and Gynaecologists of Canada (SOGC), prematüre doğum olasılığı bulunan gebelerin de korunabilmesi amacıyla aşılamanın 21. gebelik haftasından itibaren başlatılmasını önermektedir.

• İngiltere’de NHS, 2016 yılında yaptığı değişiklik ile prematüre yenidoğanları da kapsamak amacıyla aşılama aralığını genişletmiş ve Tdap aşının 16. ve 32. gebelik hastaları arasında herhangi bir zamanda uygulanmasını önermiştir.

• Finlandiya’da Finnish Institute for Health and Welfare (THL), aşılama için geniş bir 16–36. hafta aralığı önerilmekte, ancak uygulamada sıklıkla 20–32. haftalar optimal dönem olarak kabul edilmektedir.

Dünya’da Gebelikte Tdap aşı zamanlamasına ilişkili öneriler arasındaki farklılıklara rağmen gebelerin daha önceki tetanos bağışıklama durumları, aşıya erişilebilirlik ve erken doğum riskleri değerlendirilerek Tdap aşılama için uygun zamanlamanın bireysel olarak değerlendirilmesi önerilmektedir. Türkiye’de de 02 Nisan 2025 tarihinden itibaren Tdap aşısının gebeliğin 18-24.haftaları arasında uygulanması önerilmektedir. Ülkemizdeki erken doğum oranları dikkate alınarak 1. basamakta Tdap aşılamasının 18.gebelik haftası itibariyle uygulanmaya başlanması önerilmiştir.(Tablo-1)

Ancak aşılama önerisinin 18-24. hafta ile sınırlandırılmış olmasının daha sonraki gebelik dönemlerinde Tdap aşılamasını olumsuz etkileyebileceği dikkate alınmalıdır. Bu nedenle KLİMİK EBÇG olarak gebelikte Tdap aşılamanın 18. haftadan başlayan daha geniş bir aralıkta uygulanmasını benimsenmektedir. Erken doğum ve artmış maruziyet riski olmaması durumunda 2.tremesterdan itibaren, riskin olduğu durumlarda ise 18. haftadan itibaren başlanabilen daha geniş bir aralıkta yapılmasını benimsemekteyiz.

KAYNAK; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39088988/

• Yan etkiler çok nadir görülür.
• Aşı sonrası en sık görülen istenmeyen etki enjeksiyon yerinde ağrı, eritem ve şişliktir.
• Daha nadir olarak hafif ateş, baş ağrısı, yorgunluk hissi ve bulantı, kusma, ishal veya karın ağrısı olabilir.
• Yapılan çalışmalar, Tdab aşısının erken doğum veya düşük doğum ağırlığı da dahil olmak üzere hamilelik sırasında herhangi bir güvenlik sorunu yaratmadığını göstermiştir. Tdap aşıları hem anne hem de fetüs için güvenlidir.

• Daha önce difteri, tetanos ya da boğmaca aşılardan herhangi biriyle hayatı tehdit edecek anafilaktik tipte alerjik reaksiyon geçiren hastalar dışında Tdap aşılaması için kontrendikasyon bulunmamaktadır.
• TABLO 1. SAĞLIK BAKANLIĞI ULUSAL PROGRAM ÖNERİSİ
• TABLO.2 -KLİMİK EBCG ÖNERİSİ

• Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Genişletilmiş Bağışıklama Programı Aşı Takvimi ve Güncellemeler.

https://asi.saglik.gov.tr/bagisiklama-programi-ve-asi-takvimi/asi-takvimindeki-son-guencellemeler.html

• Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Ulusal Aşı Takvimi.

https://asi.saglik.gov.tr/bagisiklama-programi-ve-asi-takvimi/asi-takvimi.html

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Tdap Vaccination During Pregnancy.

https://www.cdc.gov/pertussis/pregnant/mom/get-vaccinated.html

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Guidelines for Vaccinating Pregnant Women.

https://www.cdc.gov/vaccines-pregnancy/hcp/vaccination-guidelines/index.html

• Public Health Agency of Canada. National Advisory Committee on Immunization (NACI). Update on Immunization in Pregnancy with Tdap vaccine.

https://www.canada.ca/en/public-health/services/publications/healthy-living/update-immunization-pregnancy-tdap-vaccine.html

• Society of Obstetricians and Gynaecologists of Canada (SOGC). Pertussis vaccination in pregnancy guideline.

https://sogc.org/en/content/featured-news/SOGC-statement-pertussis-vaccination.aspx

• National Health Service (NHS). Whooping cough vaccination in pregnancy.

https://www.nhs.uk/pregnancy/keeping-well/whooping-cough-vaccination/

• Finnish Institute for Health and Welfare (THL). Vaccination of pregnant women (Pertussis vaccination recommendations).

https://thl.fi/en/web/infectious-diseases-and-vaccinations/vaccines

• World Health Organization (WHO). Pertussis vaccines: WHO position paper. Weekly Epidemiological Record. 2015;90:433-460.

• Abu-Raya B, Edwards KM. Pertussis vaccination during pregnancy. Expert Rev Vaccines. 2024.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39088988/